Testiste Sertlik veya Kitle: Testis Kanseri Belirtileri ve Kendi Kendine Muayene

Duşta ya da tesadüfen fark edilen küçük bir sertlik, testiste nohut tanesi gibi bir kabarıklık veya torbada açıklanamayan bir ağırlık hissi... Pek çok erkek böyle bir bulguyla karşılaştığında önce endişelenir, ardından utanç ya da “zamanla geçer” düşüncesiyle bunu kimseye söylemez. Oysa skrotumda ele gelen şişliklerin çoğu zararsız olsa da testisin kendisinden kaynaklanan ağrısız bir sertlik, genç erkeklerde testis kanserinin en sık belirtisidir ve beklemeden değerlendirilmelidir.

Bu yazıda testis kanserinin kimlerde görüldüğü, belirtiler, kendi kendine muayene, normal yapıların kitleden ayırt edilmesi, değerlendirme, tedavi ve doğurganlığın korunması anlatılmaktadır.

Testis kanseri kimlerde görülür?

Testis kanseri tüm kanserler içinde nadirdir; ancak yaklaşık 15–40 yaş arasındaki erkeklerde en sık karşılaşılan kanserler arasındadır. Çoğu zaman kendini sağlıklı hisseden erkekleri ilgilendirdiği için belirtiler “gencim, bir şey olmaz” düşüncesiyle göz ardı edilebilir. Riski artırdığı bilinen başlıca etkenler şunlardır:

• İnmemiş testis öyküsü: Ameliyatla yerine indirilmiş olsa bile risk sürer; diğer testiste de risk bir miktar artmıştır.
• Ailede testis kanseri: Özellikle baba veya erkek kardeşte görülmesi.
• Daha önce bir testiste tümör: Diğer testiste de tümör gelişme olasılığı daha yüksektir.
• Bazı kısırlık durumları: Sperm değerleri belirgin biçimde bozuk olan erkeklerde risk biraz daha yüksek bulunmuştur.

Yine de tanı alan erkeklerin çoğunda bilinen bir risk etkeni yoktur.

Hangi belirtiler dikkat çekmeli?

En sık belirti, testisin kendisinde fark edilen ağrısız sertlik veya kitledir. Ağrının olmaması bulgunun önemsiz olduğu anlamına gelmez. Diğer belirtiler şunlardır:

• Bir testiste büyüme, şekil değişikliği ya da kıvamda sertleşme
• Skrotumda ağırlık hissi, kasıkta veya alt karında künt ağrı
• Skrotumda kısa sürede ortaya çıkan sıvı birikimi
• Nadiren memede hassasiyet veya büyüme

İleri dönemlerde bel ağrısı gibi testisten uzak belirtiler de görülebilir; ancak bu yakınmaların pek çok başka nedeni vardır.

Pratikte en sık sorun, belirtinin fark edilmemesi değil; utanç veya “kendiliğinden geçer” düşüncesiyle başvurunun ertelenmesidir. Oysa bu muayene ürolojinin gündelik işidir ve gizlilik içinde yapılır.

Kendi kendine testis muayenesi nasıl yapılır?

Önerilen adımlar şunlardır:

• Zamanlama: Ayda bir, ılık bir duştan sonra, skrotum gevşekken yapılır.
• Yuvarlamak: Her testis ayrı ayrı, başparmak üstte, işaret ve orta parmaklar altta olacak şekilde nazikçe yuvarlanır. Muayene ağrı vermemelidir.
• Yüzey ve kıvam: Sağlıklı testis pürüzsüzdür ve her yerinde benzer kıvamdadır. Sert bir nokta, pirinç ya da nohut tanesi büyüklüğünde bir nodül veya düzensizlik dikkat çekmelidir.
• Karşılaştırmak: İki testis arasında hafif boy farkı olması ve birinin biraz daha aşağıda durması normaldir.

Amaç tanı koymak değil, kişinin kendi normalini tanıyıp değişikliği erken fark etmesidir. Yeni bir bulgu bir sonraki aya bırakılmaz. Emin olamayan kişi, yöntemi muayene sırasında hekimine sorabilir.

Normal yapıyı kitle sanmamak: epididim ve diğer yapılar

Kendini ilk kez muayene eden pek çok erkek, normal yapıları kitle sanarak endişelenir:

• Epididim: Testisin üst ve arka kısmında yer alan, virgül biçiminde, yumuşak ve kıvrımlı yapıdır. Spermlerin olgunlaştığı bu kanal sistemi testise bitişik olsa da ondan ayrı hissedilir.
• Spermatik kord: Testisten kasığa uzanır; içinde ince, düzgün ve sert bir boru gibi ele gelen sperm kanalı ile damarlar bulunur.
• Damar yapıları: Kord içindeki toplardamarlar ince kıvrımlar halinde hissedilebilir; belirgin biçimde genişlemişse varikoseli düşündürür.

Ayırt edici nokta şudur: şüphe uyandıran bulgu, testisin içinde, onun bir parçası gibi hissedilen sertliktir. Testisten ayrılabilen yapılar çoğunlukla başka nedenlere bağlıdır.

Her şişlik kanser değildir: kist, hidrosel, varikosel ve epididimit

Skrotumdaki şişliklerin büyük bölümü kanser dışı nedenlere bağlıdır:

• Epididim kisti ve spermatosel: Testisin üst-arkasında, ondan ayrı ele gelen yumuşak kabarıklıklardır; çoğu zararsızdır.
• Hidrosel: Testisi saran zarlar arasında sıvı birikmesidir. Sıvı testisin muayenesini zorlaştırabileceği için erişkinde yeni gelişen hidroselde ultrason yapılır.
• Varikosel: “Solucan torbası” gibi ele gelen genişlemiş toplardamarlardır; ayakta belirginleşir.
• Epididimit: Genellikle ağrı, kızarıklık ve bazen ateşle seyreden iltihaptır. Tedaviye rağmen birkaç haftada gerilemeyen şişlik yeniden değerlendirilmelidir; bazı tümörler başlangıçta iltihap gibi görünebilir.

Bu ayrımı yalnızca elle yapmak her zaman mümkün değildir; ayrımı muayeneyle birlikte skrotal ultrason netleştirir. “Herhalde kisttir” diyerek beklemek yerine değerlendirme yaptırmak doğru yaklaşımdır.

Değerlendirme nasıl yapılır?

Değerlendirme şu adımlardan oluşur:

• Öykü ve fizik muayene: Bulgunun ne zamandır var olduğu, risk etkenleri ve çocuk sahibi olma planı sorgulanır; her iki testis, karın, lenf bezleri ve meme dokusu incelenir.
• Skrotal ultrason: Temel adımdır. Kitlenin testisin içinde mi dışında mı, katı mı sıvı dolu mu olduğunu gösterir; diğer testis de incelenir.
• Tümör belirteçleri: Kanda AFP, beta-hCG ve LDH ölçülür. Yüksek çıkmaları tanıyı destekler, normal çıkmaları tümörü dışlamaz; bu değerler izlemde de kullanılır.
• Evreleme: Tanı netleştiğinde yayılım olup olmadığını anlamak için karın ve göğüs tomografisi gibi görüntülemeler yapılır.

Önemli bir ayrıntı: skrotumdan iğne veya biyopsi alınmaz. Skrotum derisinden yapılan girişimler hastalığın olağan lenf yolları dışına yayılmasına zemin hazırlayabilir; doku tanısı, testisin kasıktan çıkarılmasıyla konur.

Tedavi ve doğurganlık: neler bilinmeli?

Şüphe durumunda tedavinin ilk adımı, kasıktan yapılan bir kesiyle testisin kordla birlikte çıkarılmasıdır; bu ameliyat hem tanı hem de tedavi amacı taşır. Seçilmiş küçük kitlelerde testis dokusunu koruyan cerrahi de değerlendirilebilir. Sonrasında tümör türüne ve evreye göre düzenli izlem yeterli olabilir ya da kemoterapi, radyoterapi gibi ek tedaviler onkoloji ile birlikte planlanır. Testis kanseri erken fark edildiğinde tedavi edilebilirliği yüksek kanserler arasındadır; ancak seyir her kişide farklıdır ve izlem yıllarca sürer.

• Tedavi öncesi sperm dondurma: Tedaviler sperm üretimini etkileyebilir; bazı erkeklerde tanı anında sperm değerleri zaten düşüktür. Bu nedenle sperm dondurma, tedaviyi geciktirmeden, mümkünse ameliyattan önce konuşulmalıdır.
• Tek testisle yaşam: Sağlıklı kalan tek testis çoğu zaman hormon üretimini ve doğurganlığı sürdürebilir; bazı kişilerde testosteron düşebileceği için izlemde hormon değerleri de kontrol edilir.
• Testis protezi: İsteyenlere aynı ameliyatta ya da daha sonra silikon bir protez yerleştirilebilir; protezin işlevi yoktur ve tamamen isteğe bağlıdır.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda üroloji değerlendirmesi önerilir:

• Testiste ağrısız sertlik, nodül veya kitle: haftalarca beklemeden randevu alınmalıdır
• Bir testiste büyüme, şekil ya da kıvam değişikliği
• Geçmeyen ağırlık hissi veya kasıkta süregelen künt ağrı
• İltihap tedavisine rağmen küçülmeyen şişlik
• İnmemiş testis öyküsü, ailede testis kanseri ya da daha önce bir testiste tümör: düzenli kendi muayenesi ve kontrol

Testiste aniden başlayan şiddetli ağrı ise ayrı bir durumdur; testis torsiyonu olasılığı nedeniyle randevu beklenmeden acil servise başvurulmalıdır.

Testiste fark edilen her değişiklik kanser anlamına gelmez; ancak bunu anlamanın yolu beklemek değil, muayene ve ultrasonla değerlendirmektir. Ayda bir yapılan kendi kendine muayene ve utanmadan erken başvuru, olası bir sorunun erken evrede yakalanma olasılığını artırır. Doç. Dr. Zülfü Sertkaya, üroloji ve androloji alanında İstanbul'da hizmet vermektedir; testiste ele gelen sertlik ve kitlelerde değerlendirme ve tedavi planlaması kişiye özel değerlendirme ve gizlilik esasıyla yürütülür.

Sık Sorulan Sorular