Erkeklerde Cinsel İstek Azlığı (Libido Düşüklüğü) Neden Olur? Nasıl Değerlendirilir?

Cinsel istek, yani libido, erkeklerde çoğu zaman sabit ve hep aynı düzeyde kalması beklenen bir şey gibi düşünülür. Oysa istek; hormonlar, beden sağlığı, ruh hali, uyku, ilişki ve yaşam koşulları arasındaki karmaşık bir etkileşimin sonucudur ve yaşam boyunca doğal olarak iniş çıkışlar gösterir. Bu nedenle isteğin bir dönem azalması tek başına hastalık anlamına gelmez; ancak uzun süren, kişiyi rahatsız eden ya da ilişkiyi zorlayan bir azalma değerlendirilmeyi hak eder.

Bu yazıda cinsel istek azlığının sertleşme sorunundan nasıl ayrıldığı, hangi nedenlerle ortaya çıkabildiği, değerlendirmenin nasıl yapıldığı ve tedavi yaklaşımının neden nedene göre şekillendiği anlatılmaktadır.

Cinsel istek nedir, neden dalgalanır?

Cinsel istek; cinsel düşüncelerin, hayallerin ve cinsel yakınlaşmaya yönelik ilginin toplamıdır. Beyindeki ödül ve motivasyon sistemleri, testosteron başta olmak üzere hormonlar ve kişinin o anki duygusal durumu bu ilgiyi birlikte belirler. İsteğin kendiliğinden ortaya çıkan bir yönü olduğu gibi, eşin yakınlığı ve uygun ortamla yanıt olarak ortaya çıkan bir yönü de vardır.

Yoğun iş temposu, yeni doğan bir bebek ya da yas gibi dönemlerde isteğin azalması olağandır. Yaş ilerledikçe isteğin sıklığı ve yoğunluğu da bir miktar değişebilir. Bu nedenle değerlendirmede ölçüt, kişinin başkalarıyla karşılaştırılması değil; kendi olağan düzeyine göre belirgin ve süregen bir değişim olup olmadığı ve bu değişimin kişide ya da ilişkide sıkıntı yaratıp yaratmadığıdır.

İstek ile işlev arasındaki fark

Cinsel istek azlığı ile sertleşme bozukluğu sıklıkla birbirine karıştırılır, ancak farklı tablolardır:

• İstek sorunu: Cinsel düşünce ve ilginin azalmasıdır. Kişi uyarıldığında sertleşme olabilir, ancak cinselliğe yönelik ilgi ve arayış belirgin biçimde azalmıştır.
• İşlev sorunu: İstek yerindedir, ancak cinsel ilişki için yeterli sertleşmenin sağlanması ya da sürdürülmesi güçtür.

İki tablo aynı kişide birlikte de bulunabilir. Testosteron eksikliği hem isteği hem sertleşmeyi etkileyebilir; öte yandan uzun süredir sertleşme güçlüğü yaşayan bir erkekte istek de zamanla azalabilir. Bu ayrım, değerlendirmenin yönünü belirler. Performans kaygısı ve psikojenik sertleşme sorunu ise ayrı bir başlık olarak ele alınır.

Hormonal nedenler

İstek azlığının değerlendirilmesinde hormonlar ilk bakılan başlıklardandır:

• Testosteron düşüklüğü: İstek azlığı, testosteron eksikliğinin en tipik belirtilerinden biridir. Çoğu zaman yorgunluk, enerji kaybı, sabah sertleşmelerinin azalması ve kas gücünde düşüş eşlik eder. Testosteron eksikliği sitemizde ayrı bir yazıda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
• Prolaktin yüksekliği: Hipofiz bezinden salgılanan prolaktin hormonunun yüksek olması isteği belirgin biçimde azaltabilir ve testosteron üretimini baskılayabilir. Bazı ilaçlar ya da hipofizdeki iyi huylu oluşumlar bu yüksekliğe yol açabilir.
• Tiroid bozuklukları: Hem tiroidin az çalışması hem de fazla çalışması istek ve cinsel işlev üzerinde etkili olabilir.

Beden sağlığı, yaşam tarzı ve ilaçlar

İstek, genel sağlığın hassas bir göstergesidir. Aşağıdaki etkenler isteği doğrudan ya da dolaylı olarak azaltabilir:

• Kronik hastalıklar: Diyabet, obezite, böbrek ve karaciğer hastalıkları, kalp-damar hastalıkları ve kronik ağrı tabloları.
• Uyku sorunları: Yetersiz uyku ve uyku apnesi hem hormon dengesini hem de enerjiyi etkiler.
• Stres, kaygı ve depresyon: Depresyonda cinsel ilginin azalması sık görülen bir belirtidir; uzun süreli stres de isteği bastırabilir.
• İlaçlar: Bazı antidepresanlar, psikiyatrik ilaçlar, hormon etkili ilaçlar, bazı tansiyon ve prostat ilaçları ile opioid grubu ağrı kesiciler isteği etkileyebilir. Bu ilaçların hekime danışmadan bırakılmaması önemlidir.
• Alkol ve madde kullanımı: Düzenli ve yüksek miktarda alkol, esrar ve diğer maddeler hormon dengesini ve isteği olumsuz etkileyebilir.

İlişkisel etkenler ve kaçınma döngüsü

Cinsel istek yalnızca bireysel bir konu değildir; ilişkinin durumu isteği güçlü biçimde etkiler. Çözülmemiş çatışmalar, iletişim sorunları, güven kaybı, rutinleşme ya da eşler arasındaki istek farkı zamanla cinsel ilgiyi azaltabilir.

Sık karşılaşılan bir başka tablo da kaçınma döngüsüdür. Sertleşme güçlüğü ya da erken boşalma yaşayan bir erkek, yeniden başarısız olma kaygısıyla cinsel yakınlaşmadan uzak durmaya başlar. Zamanla bu kaçınma bir alışkanlığa dönüşür ve kişi bunu isteğinin azalması olarak algılar. Bu durumda asıl sorun istekte değil, altta yatan işlev sorununda ve ona eşlik eden kaygıdadır; bu nedenle döngünün başladığı nokta ele alınmadıkça isteğin geri gelmesi güçleşir.

Değerlendirme nasıl yapılır?

Değerlendirme, ayrıntılı ve gizlilik içinde alınan bir öyküyle başlar. Görüşmede şu başlıklar ele alınır:

• Öykü: İstek azlığının ne zamandır sürdüğü, birdenbire mi yoksa yavaş yavaş mı başladığı, her durumda mı yoksa belirli durumlarda mı ortaya çıktığı, sabah sertleşmelerinin varlığı ve eşlik eden sertleşme ya da boşalma sorunları.
• Genel sağlık: Kronik hastalıklar, uyku düzeni, kilo değişimi, ruh hali, alkol ve madde kullanımı.
• İlaç gözden geçirme: Kullanılan tüm ilaçlar ve takviyeler ile isteğin azalması arasında zamansal bir ilişki olup olmadığı.
• Kan tahlilleri: Testosteron, sabah saatlerinde ve aç karnına alınan kanda ölçülür; düşük bulunursa ikinci bir sabah ölçümüyle doğrulanır. Gerektiğinde LH, FSH, prolaktin, tiroid hormonları, kan şekeri ve lipit değerleri de değerlendirilir.

Tedavi yaklaşımı

Cinsel istek azlığının tedavisi, saptanan nedene göre planlanır. Tüm hastalara uygulanan tek bir yöntem yoktur:

• Hormonal nedenler: Prolaktin yüksekliği ya da tiroid bozukluğu saptanırsa öncelikle bunlar tedavi edilir.
• Testosteron tedavisi: Yalnızca belirtilerle birlikte, tekrarlanan sabah ölçümleriyle eksikliği doğrulanmış erkeklerde düşünülür. Dışarıdan verilen testosteron sperm üretimini baskılayabileceği için yakın dönemde çocuk sahibi olmak isteyen erkeklerde bu durum ayrıca dikkate alınır ve farklı seçenekler değerlendirilir. Hormon düzeyleri normal olan erkeklerde testosteron tedavisi isteği artırmak amacıyla önerilmez.
• İlaç düzenlemesi: İsteği etkileyen bir ilaç söz konusuysa, ilgili hekimle birlikte doz ya da ilaç değişikliği değerlendirilebilir.
• Yaşam tarzı: Uyku düzeni, kilo yönetimi, düzenli fiziksel aktivite, alkolün azaltılması ve stres yönetimi isteğe olumlu katkı sağlayabilir.
• Altta yatan işlev sorunu: Kaçınma döngüsünün kaynağı sertleşme ya da boşalma sorunuysa, öncelikle bu sorun ele alınır.
• Cinsel terapi ve çift terapisi: Kaygı, depresyon ve ilişkisel etkenler öne çıktığında psikolojik destek, cinsel terapi ve çift terapisi tedavinin önemli bir parçasıdır.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda bir üroloji ve androloji değerlendirmesi önerilir:

• Cinsel isteğin birkaç aydır belirgin biçimde azalmış olması ve bunun kişiyi ya da ilişkiyi rahatsız etmesi
• İstek azlığına yorgunluk, enerji kaybı, sabah sertleşmelerinin azalması ya da meme dokusunda büyüme eşlik etmesi
• Yeni başlanan bir ilaçtan sonra isteğin azalması
• İstek azlığıyla birlikte sertleşme ya da boşalma sorunu yaşanması
• Çocuk sahibi olmak isteyen ve istek azlığı yaşayan erkekler

Erkeklerde cinsel istek azlığı çoğu zaman tek bir nedene bağlı değildir; hormonlar, genel sağlık, ilaçlar, ruh hali ve ilişki bir arada rol oynar. İsteğin işlev sorunundan ayrılması, sabah alınan hormon tahlilleriyle hormonal nedenlerin netleştirilmesi ve tedavinin nedene göre planlanması, sürecin temelini oluşturur. Doç. Dr. Zülfü Sertkaya, üroloji ve androloji alanında İstanbul'da hizmet vermektedir; cinsel istek azlığında değerlendirme ve tedavi planlaması, kişiye özel değerlendirme ve gizlilik esasıyla yürütülür.

Sık Sorulan Sorular