Retrograd Ejakülasyon (Kuru Boşalma) Nedir? Doğurganlığı Nasıl Etkiler?

Bazı erkekler cinsel ilişki sırasında orgazm yaşadıkları halde dışarıya meni gelmediğini ya da gelen miktarın belirgin biçimde azaldığını fark eder. Halk arasında kuru boşalma veya geriye boşalma olarak bilinen bu durumun tıptaki adı retrograd ejakülasyondur. Çoğu zaman endişe yaratsa da genel sağlık açısından zararlı bir tablo değildir; ancak çocuk sahibi olmak isteyen çiftlerde önemli bir erkek faktörü haline gelebilir.

Bu yazıda tablonun nasıl oluştuğu, nedenleri, tanısı ve doğurganlık açısından tedavi seçenekleri anlatılmaktadır.

Retrograd ejakülasyon nedir, nasıl oluşur?

Normal boşalma iki aşamada gerçekleşir. İlk aşamada sperm ve meni sıvısını oluşturan salgılar, prostatın içinden geçen idrar kanalının başlangıç bölümüne taşınır. İkinci aşamada ise pelvik taban kaslarının ritmik kasılmalarıyla meni dışarı atılır. Bu sırada mesane boynu, yani mesanenin çıkış ağzı, sıkıca kapanır. Bu kapanma, meninin tek yönde, dışarıya doğru ilerlemesini sağlar.

Retrograd ejakülasyonda mesane boynu boşalma anında yeterince kapanmaz. Meni, direncin daha az olduğu yöne, yani geriye doğru mesaneye kaçar. Sonuçta orgazm yaşanır ancak dışarıya hiç meni gelmez ya da çok az miktarda gelir. Bu meni daha sonra idrarla atılır. Tablo tam olabileceği gibi kısmi de olabilir; kısmi olgularda meninin bir bölümü dışarı çıkarken bir bölümü mesaneye yönelir.

Hangi durumlar retrograd ejakülasyona yol açar?

Mesane boynunun kapanması, sinir sistemi tarafından düzenlenen bir kas hareketidir. Bu nedenle mesane boynunun yapısını veya bu bölgeye giden sinirleri etkileyen her durum retrograd ejakülasyona neden olabilir:

• Prostat ameliyatları: Prostat büyümesi için yapılan kapalı ameliyatlarda ve lazerle prostat dokusunun çıkarılmasında mesane boynu bölgesi de etkilendiğinden, ameliyat sonrasında kuru boşalma sık görülen bir durumdur.
• Bazı prostat ilaçları: Prostat büyümesine bağlı idrar şikayetlerinde kullanılan ve mesane boynu ile prostattaki kasları gevşeten ilaç grubu, boşalma miktarının azalmasına veya kuru boşalmaya yol açabilir. Bu etki genellikle ilaç bırakıldığında geri döner.
• Diyabet: Uzun süreli ve iyi kontrol edilemeyen şekerde gelişen sinir hasarı (otonom nöropati), mesane boynunun kapanmasını sağlayan sinir uyarılarını zayıflatabilir.
• Omurilik yaralanmaları ve nörolojik hastalıklar: Omurilik hasarı ve multipl skleroz gibi hastalıklar boşalma refleksini etkileyebilir.
• Karın arkası (retroperitoneal) ve pelvik cerrahiler: Testis tümörlerinde yapılan lenf bezi ameliyatları, büyük damar ameliyatları ve kalın barsak–rektum cerrahisi, boşalmayı yöneten sinirleri etkileyebilir.

Belirtiler: orgazm neden korunur, idrar neden bulanıklaşır?

Retrograd ejakülasyonun en belirgin özelliği, orgazm hissinin genellikle korunmasıdır. Orgazm ile meninin dışarıya atılması birbirine eşlik eden ancak farklı süreçlerdir. Mesane boynu kapanmasa da boşalma refleksi gerçekleştiği için hastaların büyük bölümü orgazmı olağan biçimde yaşar; bazıları hissin biraz farklı olduğunu belirtebilir.

İkinci önemli ipucu, boşalmadan sonraki ilk idrarın bulanık veya süt beyazı renkte olmasıdır. Bu bulanıklık, mesaneye geçen meninin idrarla karışmasından kaynaklanır.

Kuru boşalmanın her zaman geriye boşalma anlamına gelmediğini de belirtmek gerekir. Meninin hiç oluşmadığı durumlar (anejakülasyon), meni kanallarında tıkanıklık ve hormon eksikliği de benzer bir şikayete yol açabilir.

Tanı nasıl konur?

Tanı; geçirilmiş ameliyatlar, kullanılan ilaçlar ve diyabet öyküsünü içeren ayrıntılı bir öykü ve fizik muayeneyle başlar.

Tanıdaki temel tetkik boşalma sonrası idrar tahlilidir. Hastadan önce meni örneği vermesi, hemen ardından da idrar örneği vermesi istenir. Boşalma sonrası idrarda belirgin sayıda sperm görülmesi, retrograd ejakülasyonu destekler.

İdrarda sperm bulunmuyorsa meninin oluşmaması veya kanal tıkanıklığı gibi nedenler; hormon testleri ve gerektiğinde ultrasonla araştırılır.

Sağlığa zararı var mı, doğurganlığı nasıl etkiler?

Mesaneye geçen meni idrarla birlikte vücuttan atılır. Bu durum mesaneye, böbreklere veya genel sağlığa zarar vermez; enfeksiyon riskini artırmaz ve cinsel yaşamı fiziksel olarak kısıtlamaz.

Doğurganlık açısından ise tablo farklıdır. Sperm üretimi testislerde olağan biçimde sürse de spermler kadın üreme yoluna ulaşamadığı için doğal yoldan gebelik oluşması zorlaşır. Bu nedenle çocuk isteyen çiftlerde retrograd ejakülasyon, üzerinde durulması gereken bir erkek faktörüdür. Olumlu yanı, spermin çoğu olguda üretiliyor ve elde edilebiliyor olmasıdır.

Tedavi seçenekleri nelerdir?

Tedavi, altta yatan nedene ve çiftin çocuk planına göre belirlenir. Genel yaklaşım adımlar halinde ilerler:

• İlaç düzenlemesi: Tablonun nedeni prostat için kullanılan ve mesane boynunu gevşeten bir ilaçsa, hekim kontrolünde ilacın bırakılması veya farklı bir seçeneğe geçilmesi çoğu zaman boşalmanın geri dönmesini sağlar. İlaç, hekime danışmadan bırakılmamalıdır.
• Mesane boynunun kapanmasına yardımcı ilaçlar: Özellikle diyabet veya sinir hasarına bağlı olgularda, mesane boynu kaslarının kasılmasını destekleyen bazı ilaçlar denenebilir. Bu ilaçlar tansiyon ve kalp ritmi üzerinde etkili olabildiği için kişinin genel sağlık durumuna göre ve hekim takibinde kullanılır. Cerrahi sonrası yapısal değişikliklerde yanıt genellikle sınırlıdır.
• Yardımcı üreme teknikleri: İlaçla yanıt alınamayan veya ameliyat sonrası gelişen olgularda sperm idrardan elde edilerek tedavi planlanır.

Prostat tedavisi planlanan ve ileride çocuk isteyen erkeklerde, sperm dondurma seçeneğinin önceden konuşulması yararlı olur.

İdrardan sperm elde etme ve yardımcı üreme

Retrograd ejakülasyonda sperm mesaneye geçtiği için idrardan elde edilebilir. Ancak idrarın asidik yapısı ve yoğunluğu spermlere zarar verebilir. Bu nedenle işlem özel bir hazırlıkla yapılır:

• İşlemden önce, hekimin önerdiği biçimde idrarın asitliğini azaltan bir hazırlık yapılır ve sıvı alımı düzenlenir.
• Boşalmadan hemen önce mesane boşaltılır; bazı merkezlerde mesaneye spermi koruyan özel bir sıvı yerleştirilir.
• Boşalmanın ardından idrar örneği hemen alınır ve laboratuvarda yıkanarak spermler ayrıştırılır.

Elde edilen spermler, sayı ve hareketliliğe göre aşılama (intrauterin inseminasyon) veya tüp bebek (mikroenjeksiyon) yönteminde kullanılabilir; uygun olgularda dondurularak saklanabilir. İdrardan yeterli sperm elde edilemeyen seyrek durumlarda testisten sperm elde etme yöntemleri gündeme gelebilir. Hangi yolun seçileceği, kadın eşin yaşı ve değerlendirmesiyle birlikte, çift bazında planlanır.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda üroloji ve androloji değerlendirmesi önerilir:

• Orgazm olduğu halde dışarıya meni gelmemesi ya da miktarın belirgin biçimde azalması
• Boşalmadan sonraki ilk idrarın düzenli olarak bulanık veya beyaz görünmesi
• Prostat ilacı başladıktan veya prostat ameliyatından sonra boşalmada değişiklik olması
• Diyabet, omurilik yaralanması veya karın arkası ameliyatı öyküsüyle birlikte boşalma sorunu yaşanması
• Korunmasız ve düzenli ilişkiye rağmen bir yıl içinde gebelik oluşmaması
• Prostat tedavisi planlanırken ileride çocuk sahibi olma isteğinin bulunması

Retrograd ejakülasyon, meninin mesane boynunun yeterince kapanmaması nedeniyle geriye, mesaneye yönelmesidir. Genel sağlık açısından zararsızdır ve orgazm hissi çoğunlukla korunur; ancak çocuk isteyen çiftlerde önemli bir erkek faktörüdür. Basit bir boşalma sonrası idrar tahliliyle tanı konabilir; ilaç düzenlemesinden idrardan sperm elde edilerek uygulanan yardımcı üreme tekniklerine kadar farklı seçenekler bulunur. Doç. Dr. Zülfü Sertkaya, üroloji ve androloji alanında İstanbul'da hizmet vermektedir; boşalma bozuklukları ve erkek kısırlığında değerlendirme ve tedavi planlaması, kişiye özel değerlendirme ve gizlilik esasıyla yürütülür.

Sık Sorulan Sorular