Testis Ağrısı ve Skrotal Şişlik: Ne Zaman Acildir?

Testis ağrısı ve skrotumda (torba) şişlik, çoğu zaman utanılarak ertelenen yakınmalardır. Oysa bu bölgedeki ağrıların bir kısmı zamanla yarışılan acil durumlardır; bir kısmı ise aylarca süren ama tehlikeli olmayan tablolardır.

Bu yazıda acil ve acil olmayan nedenler, değerlendirme yöntemleri ve hangi belirtilerde beklemeden acil servise gidilmesi gerektiği anlatılmaktadır.

Ani ve şiddetli ağrı: testis torsiyonu

Testis torsiyonu, testisin kendi damar sapı etrafında dönmesi ve kan akımının kesilmesidir. En sık ergenlik döneminde ve yenidoğanlarda görülür; ancak her yaşta ortaya çıkabilir. Tipik tablo şöyledir:

• Çoğu zaman tek taraflı, aniden başlayan ve giderek artan şiddetli ağrı
• Ağrıya eşlik eden bulantı ve kusma
• Testisin normalden yukarıda ve yatay konumda durması, dokunmaya aşırı hassasiyet
• Ağrının bazen kasığa veya karnın alt kısmına yayılması; özellikle çocuklarda yakınmanın yalnızca karın ağrısı olarak ifade edilebilmesi

Torsiyonda zaman belirleyicidir: kan akımı ne kadar uzun süre kesik kalırsa testisin kurtarılma olasılığı o kadar azalır. Bu nedenle ilk saatler belirleyicidir ve ağrının kendiliğinden geçmesini beklemek doğru değildir. Klinik şüphe güçlü olduğunda tetkikler için vakit kaybedilmeden cerrahi eksplorasyon yapılır; testis düzeltilir ve yeniden dönmemesi için her iki testis de sabitlenir.

Ateş ve kızarıklıkla gelen ağrı: epididimit ve orşit

Epididimit, testisin arkasında yer alan ve spermlerin olgunlaştığı kanal sistemi olan epididimin iltihabıdır; iltihap testise yayıldığında epididimo-orşit adını alır. Torsiyondan farklı olarak ağrı çoğunlukla birkaç gün içinde yavaş yavaş artar. Eşlik edebilecek bulgular şunlardır:

• Skrotumda kızarıklık, ısı artışı ve şişlik
• Ateş ve halsizlik
• İdrarda yanma, sık idrara çıkma veya üretral akıntı

Genç ve cinsel olarak aktif erkeklerde neden sıklıkla cinsel yolla bulaşan etkenlerdir (ayrıntılar sitemizdeki ilgili yazıda). İleri yaşta ise idrar yolu enfeksiyonları, prostat büyümesi ve idrar yolu girişimleri öne çıkar. Kabakulak da orşite yol açabilir. Önemli bir uyarı: ateş ve kızarıklık torsiyonu tamamen dışlamaz; ani başlayan ağrıda ayrımı hekimin yapması gerekir.

Travma ve kasık fıtığı

Darbe sonrası ağrı çoğu zaman kısa sürede azalır. Ağrı geçmiyorsa, skrotumda hızla büyüyen şişlik ya da morarma varsa testiste yırtılma (rüptür) veya kanama olasılığı değerlendirilmelidir. Bazı yırtılmalar erken cerrahi onarım gerektirir.

Kasık fıtığı skrotuma kadar inebilir ve ayakta dururken ya da ıkınırken belirginleşen, yatınca küçülen bir şişlik olarak fark edilir. Fıtık içeriği geri itilemiyor, sertleşiyor ve bulantı, kusma veya gaz-dışkı çıkaramama tabloya ekleniyorsa bu durum sıkışmış fıtık olarak acil değerlendirme gerektirir.

Künt ve uzun süren ağrı: varikosel, hidrosel ve kistler

Aylar içinde yavaş gelişen ağırlık hissi veya sızı genellikle acil değildir; ancak nedeni belirlenmelidir:

• Varikosel: Testis toplardamarlarının genişlemesidir ve en sık sol tarafta görülür. Uzun süre ayakta kalmakla ve gün sonunda artan, ağırlık ya da çekilme hissi tipiktir; yatınca hafifler. Kısırlıkla ilişkisi ve mikrocerrahi tedavisi sitemizde ayrıca ele alınmıştır.
• Hidrosel: Testisi saran zarlar arasında sıvı birikmesidir. Genellikle ağrısızdır; büyüdükçe ağırlık hissi ve görünüm sorunu yaratır. Erişkinde yeni ortaya çıkan hidroselin arkasında enfeksiyon, travma veya tümör olmadığının ultrasonla doğrulanması gerekir.
• Spermatosel ve epididim kisti: Testisin üst-arka kısmında, testisten ayrı olarak ele gelen yumuşak ve düzgün yüzeyli kistlerdir. Çoğu zararsızdır ve yalnızca izlenir.

Kronik skrotal ağrı ve pelvik taban ilişkisi

Üç ay veya daha uzun süren, aralıklı ya da sürekli testis ağrısına kronik skrotal ağrı denir. Bu hastaların bir kısmında muayene ve ultrason normal çıkar; bu durum ağrının gerçek olmadığı anlamına gelmez. Ağrı sinir hassaslaşmasından, önceki bir ameliyattan (fıtık onarımı, vazektomi gibi) veya çevre yapılardan kaynaklanabilir.

Kronik skrotal ağrı sıklıkla pelvik taban kaslarındaki gerginlik ve kronik prostatit/kronik pelvik ağrı sendromuyla birlikte görülür. Oturunca artan ağrı, boşalma sırasında veya sonrasında sızı ve idrar yakınmaları bu ilişkiyi düşündürür. Böbrek taşı ve bel fıtığı da ağrıyı testise yansıtabilir.

Ağrısız sert kitle: testis tümörü şüphesi

Testis ağrısı çoğu zaman endişe yaratırken, asıl dikkat edilmesi gereken bulgulardan biri ağrısız, sert, testisin içinden kaynaklanan bir kitledir. Testis tümörleri en sık 15–40 yaş arasındaki genç erkeklerde görülür. İnmemiş testis öyküsü ve ailede testis tümörü bulunması risk etkenleridir.

Erken fark etmenin en basit yolu kendi kendine muayenedir. Ayda bir, ılık bir duştan sonra skrotum gevşekken her testis ayrı ayrı başparmak ile diğer parmaklar arasında nazikçe yuvarlanarak incelenir. Arka-üstteki yumuşak yapı normal epididimdir. Testisin kendisinde sertlik, nodül veya iki taraf arasında belirgin boyut farkı fark edilirse beklenmeden ürolojiye başvurulmalıdır. Testis tümörleri erken saptandığında tedaviye iyi yanıt verir.

Değerlendirme ve tedavi yaklaşımı

Değerlendirme ayrıntılı öykü ve muayeneyle başlar; ağrının başlangıcı, eşlik eden yakınmalar, travma ve cinsel öykü sorgulanır. Temel tanı araçları şunlardır:

• Renkli Doppler ultrason: Testisteki kan akımını, kitlelerin testis içinden mi dışından mı kaynaklandığını, sıvı birikimini ve damar genişlemesini gösterir. Torsiyon şüphesi güçlü olduğunda ultrason için cerrahinin geciktirilmemesi gerekir.
• İdrar tahlili ve kültürü: Enfeksiyon düşünüldüğünde yapılır; gerekirse cinsel yolla bulaşan etkenler için ek testler istenir.
• Kan tetkikleri: Testis tümörü şüphesinde tümör belirteçleri çalışılır.

Tedavi nedene göre belirlenir. Torsiyonda acil cerrahi, epididimitte etkene uygun antibiyotik tedavisi, istirahat, skrotumun desteklenmesi ve soğuk uygulama; cinsel yolla bulaşan bir etken varsa partnerin de tedavisi gündeme gelir. Hidrosel ve kistler yakınma yaratmıyorsa izlenir, belirgin yakınmada cerrahi seçenek değerlendirilir. Testis tümörü şüphesinde tedavi kasık yoluyla testisin çıkarılmasıyla başlar; skrotumdan iğne biyopsisi yapılmaz. Kronik skrotal ağrıda ağrı kesici ve iltihap giderici tedavi, pelvik taban fizyoterapisi ve sinir blokları basamaklı olarak kullanılır; seçilmiş hastalarda spermatik kordun mikrocerrahi denervasyonu değerlendirilebilir.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

Beklemeden acil servise başvurulması gereken durumlar:

• Testiste aniden başlayan, şiddetli ağrı; özellikle bulantı veya kusmanın eşlik etmesi
• Testisin yukarı çekilmiş ya da yan yatmış görünmesi
• Çocuk veya ergende açıklanamayan kasık, karın ya da testis ağrısı
• Darbe sonrası geçmeyen ağrı, hızla büyüyen şişlik veya morarma
• Yüksek ateşle birlikte hızla yayılan kızarıklık, deride koyulaşma veya kötü koku
• Geri itilemeyen, sertleşmiş ve ağrılı kasık-skrotum şişliği

Birkaç gün içinde ürolojiye başvurulması önerilen durumlar:

• Testiste ağrısız sertlik, nodül veya boyut değişikliği
• Kendiliğinden geçen kısa süreli şiddetli ağrı atakları
• İdrar yakınması veya akıntıyla birlikte giderek artan testis ağrısı
• Ayakta artan ağırlık hissi veya ele gelen genişlemiş damarlar
• Üç aydan uzun süren ya da günlük yaşamı etkileyen testis ağrısı

Testis ağrısı her zaman ciddi bir hastalığın işareti değildir; ancak ani ve şiddetli ağrı acil durum olarak ele alınmalıdır. Uzun süren künt ağrılar ve ağrısız kitleler ise acil olmasa da mutlaka değerlendirilmesi gereken bulgulardır. Doç. Dr. Zülfü Sertkaya, üroloji ve androloji alanında İstanbul'da hizmet vermektedir; testis ağrısı ve skrotal şişlikte değerlendirme ve tedavi planlaması, kişiye özel değerlendirme ve gizlilik esasıyla yürütülür.

Sık Sorulan Sorular