Frenulum Kısalığı: İlişkide Penis Bağı Yırtılması, Kanama ve Frenuloplasti

İlişki sırasında penis başının altında ani, keskin bir acı ve ardından beklenmedik miktarda kan. Çoğu erkek o an “penis bağım koptu” diye düşünür ve kalıcı bir hasar kalıp kalmayacağını merak eder. Bir başkası ise hiç kanama yaşamamıştır, ama her sertleşmede penis başının aşağı doğru çekildiğini ve altta bir gerginlik olduğunu fark eder.

Frenulum, penis başının alt yüzünü idrar deliğinin hemen altından sünnet derisinin iç yüzüne bağlayan ince doku bandıdır; halk arasında penis bağı olarak bilinir. Bu bandın sertleşmeye yetmeyecek kadar kısa ya da gergin olmasına frenulum kısalığı (frenulum breve) denir. Bu yazıda kısalığın nasıl anlaşıldığı, nedenleri, yırtılma ve kanama anında yapılacaklar, erken boşalmayla ilişkisi, frenuloplasti ve diğer tedavi seçenekleri ele alınıyor.

Frenulum kısalığı nasıl anlaşılır?

İngiliz Üroloji Cerrahları Birliği (BAUS), gergin bir frenulumun sertleşme ya da ilişki sırasında ağrıya yol açabileceğini, yırtılarak kanama ve rahatsızlık verebileceğini belirtir. Sık anlatılan işaretler şunlardır:

• Sertleşmede penis başının aşağı doğru çekilmesi
• Sünnet derisi geriye alınırken ya da ilişki sırasında alt yüzde gerilme ağrısı
• İlişki ya da mastürbasyon sonrasında bağda küçük çatlaklar ve kanama

Frenuloplasti yapılan erkeklere anket gönderilen bir cerrahi seride yanıt veren 48 kişinin 32'si yırtılma ve kanamayı, 26'sı ilişkide ağrıyı başvuru nedeni olarak bildirmiştir.

Frenulum neden kısa olur?

Kısalık doğuştan olabilir. Bu durumda bağ yapısal olarak kısadır ve sorun çoğu zaman ergenlikte ya da cinsel yaşamın başlamasıyla fark edilir. Danimarka'da 18 yaşından önce tıbbi nedenle sünnet derisi ameliyatı olan 181 erkek çocuğun %5'inde gerekçe, sertleşmede sorun çıkaran frenulum kısalığıydı. Yunanistan'dan bildirilen bir yetişkin serisinde ise hastaların ortanca yaşı 21,4 idi.

Kısalık sonradan da gelişebilir. Tekrarlayan yırtıklar skar (yara dokusu) bırakır. Skar bırakan kronik bir deri hastalığı olan liken skleroz, sünnet derisiyle birlikte frenulumu da tutabilir. Tekrarlayan balanit (penis başı iltihabı) ve fimozis (sünnet derisi darlığı) de tabloya eşlik edebilir; bu konular sitemizde ayrı yazılarda ele alınmıştır.

Sünnetli erkekte de görülür mü?

Evet. Sünnette sünnet derisi alınır, ancak frenulumun penis başına bağlanan bölümü yerinde kalabilir ve bu bölüm kısa ya da skarlı olabilir. Çin'de erken boşalma yakınmasıyla incelenen ve hepsinde kısa frenulum saptanan 34 erkeğin 8'i daha önce sünnet olmuştu.

Yine Çin'den 160 yetişkin sünnetini geriye dönük inceleyen bir çalışmada, alışılmış yöntemle sünnet edilen 80 erkeğin %8,75'inde işlem sonrasında frenulum kısalığı bildirilmiş, frenulumun özel olarak konumlandırıldığı grupta ise hiç görülmemiştir. Bu veri tek merkezden gelir ve geriye dönüktür. Sünnet sonrasında kalan diğer sorunlar sitemizde ayrı bir yazıda ele alınmıştır.

İlişkide bağ yırtılırsa ne olur, ilk anda ne yapılır?

Yırtık çoğunlukla bağın en gergin noktasında oluşur. Birleşik Krallık'ta bir cinsel sağlık kuruluşunun bilgilendirme metni, frenulum yırtığının çok ağrılı olabileceğini ve çok kanayabileceğini, buna karşın çoğu durumda tedavi gerekmeksizin iyileştiğini belirtir. Kanamanın korkutucu görünmesinin bir nedeni, frenulum yatağında bir ya da iki küçük atardamarın bulunmasıdır.

İlk anda yapılacaklar yalındır. Kanayan yere temiz bir bez ya da gazlı bezle hafif ve kesintisiz baskı uygulamak genel ilk yardım ilkesidir; İngiltere'deki bir hastane broşürü frenulum ameliyatından sonraki kanamalar için de aynısını önerir. Şiddetli ya da durmayan kanamada acil servise başvurulur. Aynı bilgilendirme metni, yara tümüyle iyileşene kadar mastürbasyon dahil her türlü cinsel etkinliğe ara verilmesini, yara iyileşmezse hekime gidilmesini ister.

Yırtık sonrası ciddi enfeksiyon nadirdir; tıp yazınında bu yolla gelişen penis derisi enfeksiyonu tek bir olgu sunumuyla bildirilmiştir.

Kendi kendine iyileşen yırtık neden tekrar eder?

Yırtık çoğu zaman skarla kapanır. Skar dokusu sağlıklı doku kadar esnemez; bu nedenle iyileşen bağ öncekinden daha kısa ve sert kalabilir, bir sonraki ilişkide de aynı yerden yeniden yırtılabilir. Yunanistan'daki seride izlenen 228 hastanın 43'ünde (%19) daha önce ilişki sırasında frenulum yaralanması öyküsü ve ameliyat sırasında skar dokusu vardı. BAUS da frenulumu uzatan tekniklerin ortak noktasını, gergin skar dokusunun bölünmesi olarak tanımlar.

Tek seferlik küçük bir yırtık iz bırakmadan iyileşebilir. Bilgilendirme metni, iyileşmeden sonra kayganlaştırıcı kullanmanın yeniden yırtılmayı önlemeye yardımcı olabileceğini belirtir. Yırtık tekrarlıyorsa beklemek yerine nedenin değerlendirilmesi gerekir.

Frenulum kısalığı erken boşalmaya yol açar mı?

Bu iddia sık dile getirilir, ancak kanıtı sınırlıdır. İtalya'da tek bir merkezde yaşam boyu erken boşalma yakınmasıyla başvuran 137 erkeğin 59'unda (%43) kısa frenulum saptanmış, bu erkeklerde frenulumun çıkarılmasından (frenulektomi) sonra ortalama boşalma süresi 1,65 dakikadan 4,11 dakikaya çıkmıştır. Ortalama izlem 7,3 aydı. Çalışmada karşılaştırma grubu yoktur; bu nedenle beklenti etkisi ile ameliyatın gerçek etkisi birbirinden ayrılamaz. Çin'deki 34 kişilik seri de aynı kısıtı taşır.

Frenuloplasti üzerine yazılmış bir derleme, eldeki çalışmaların az sayıda katılımcıya dayandığını, karşılaştırmalı ve uzun dönemli kaliteli verinin bulunmadığını vurgular. Avrupa Üroloji Derneği (EAU) kılavuzunun boşalma bozuklukları bölümünde frenulum cerrahisi erken boşalma tedavisi önerileri arasında yer almaz. Dolayısıyla bu girişim ağrı ve yırtılma yakınması için yapılır; yalnızca boşalma süresini uzatmak amacıyla kılavuz dayanağı yoktur. Erken boşalmanın tedavisi sitemizde ayrı yazılarda ele alınmıştır.

Tedavi seçenekleri nelerdir?

Seçim, yakınmanın derecesine, skarın varlığına ve sünnet derisinin durumuna göre yapılır.

• Gözlem: BAUS, hafif olgularda özel bir tedavi gerekmeyebileceğini belirtir.
• Altta yatan deri hastalığının tedavisi: Liken skleroz ya da balanit varsa önce bu durum ele alınır; kortizonlu krem gibi tedavilere hekim karar verir.
• Frenuloplasti: Bağı koruyarak uzatan girişimdir.
• Frenulektomi: Bağın kesilerek ayrılması ya da çıkarılmasıdır.
• Sünnet: BAUS'a göre frenuloplasti yerine ya da yakınmalar düzelmezse sonrasında bir seçenektir.

10 yıllık bir dönemde frenuloplasti yapılan 106 erkeğin incelendiği bir seride, en az 1 yıl sonra ulaşılan 96 hastada memnuniyet puanı ortalama 10 üzerinden 8,9 idi; %8'ine sonradan sünnet gerekmişti. Anketle yürütülen diğer seride 209 hastanın 23'ü (%11) frenuloplastiden sonra sünnet olmuştu, ancak anketi yalnızca %23'ü yanıtlamıştı. Bu seriler kontrolsüzdür. Küçük bir olgu serisinin yazarları, fimozisin eşlik ettiği durumda tek başına frenuloplastinin uygun olmadığını belirtir.

Frenuloplasti nasıl yapılır, iyileşme ve riskler nelerdir?

Frenuloplasti, üroloji uzmanlarınca uygulanan kısa bir girişimdir. BAUS'un tanımıyla gergin deri enine kesilir ve boyuna dikilir; böylece bağ uzar. İşlem lokal ya da genel anesteziyle yapılır, derlemeye göre çoğunlukla ayaktan uygulanır. Dikişler kendiliğinden erir ve genellikle 2–3 hafta içinde kaybolur.

BAUS hasta bilgilendirme metnine göre birkaç gün süren şişlik ve morarma beklenir, bölge 24–48 saat kuru tutulur ve cinsel etkinliğe 4 haftaya kadar ya da yara tümüyle iyileşene dek ara verilir. Aynı metinde bildirilen riskler şunlardır:

• 7–14 gün sürebilen şişlik: 2 hastada 1 ile 10 hastada 1 arasında
• Penis başında duyu azalması, hastane başvurusu gerektirebilen kanama, yakınmaların düzelmemesi ve sünnet gereği: her biri 10 hastada 1 ile 50 hastada 1 arasında
• Antibiyotik gerektiren enfeksiyon, skar hassasiyeti ve görünümden memnun kalmama: her biri 50 hastada 1 ile 250 hastada 1 arasında

Ne zaman hekime başvurulmalı?

Şu durumlarda değerlendirme gerekir:

• Baskıya rağmen durmayan ya da şiddetli kanama: acil servise başvurun
• İlişki sırasında çıtlama sesi, ani sertlik kaybı, hızla gelişen şişlik ve morarma: penis kırığı olabilir, gecikmeden acil servise gidin ya da 112'yi arayın. Penis kırığı sitemizde ayrı bir yazıda ele alınmıştır.
• Tekrarlayan yırtık ya da kanama
• Sertleşmede penis başının aşağı çekilmesi ya da ilişkiyi zorlaştıran gerilme ağrısı
• İyileşmeyen yara: Tıp yazınında frenulum yırtığı sanılan bir yaranın frengi (sifiliz) çıktığı bildirilmiştir
• Yayılan kızarıklık, şişlik, akıntı ya da ateş
• Sünnet derisinde beyazımsı, sertleşmiş alanlar ya da yeni gelişen darlık

Frenulum yırtığı çoğu zaman kendi kendine iyileşir; tekrarlayan yırtık, ağrı ve gerginlik ise altta yatan kısalığın değerlendirilmesini gerektirir. Tedavi yakınmaya ve dokunun durumuna göre planlanır. Doç. Dr. Zülfü Sertkaya, üroloji ve androloji alanında İstanbul'da hizmet vermektedir; frenulum kısalığı ve penis bağı yakınmalarının değerlendirmesi kişiye özel ve gizlilik esasıyla yürütülür.

Sık Sorulan Sorular