Sertleşmeye İyi Gelen Besinler: Karpuz, Nar, Antep Fıstığı ve Kuruyemiş Gerçekten İşe Yarar mı?

Akşam telefonda bir video açılır: “Bu üç besini yiyen erkek ilaca ihtiyaç duymaz.” Karpuz, nar ve Antep fıstığı sayılır, yorumlar umut doludur. Sertleşmede bir süredir zorlanan bir erkek için öneri caziptir: Muayene gerektirmez. Geriye tek soru kalır: “Bunlar gerçekten işe yarar mı?”

Sertleşme bozukluğu, cinsel ilişki için yeterli sertliğin sağlanamaması ya da sürdürülememesidir. İnternette “doğal sertleşme ilacı” diye sunulan besinlerin bir bölümü gerçekten araştırılmıştır, ancak çalışmaların çoğu küçük ve kısa sürelidir. Bu yazıda karpuz, nar, Antep fıstığı ve kuruyemiş çalışmalarının ne bulduğu, beslenme düzeni, kilo ve hareketle ilgili kanıt ve besine güvenip değerlendirmeyi ertelemenin sakıncası ele alınıyor.

Bir besin sertleşmeyi gerçekten etkileyebilir mi?

Sertleşme damarsal bir olaydır: Uyarıyla penisteki damarlar gevşer ve dokuya kan dolar. Bu gevşemede nitrik oksit adlı madde rol oynar. Karpuzdaki sitrülin vücutta arjinine dönüşür, arjinin de nitrik oksidin ön maddesidir; kuruyemişler arjinin ve antioksidan maddeler içerir.

Mekanizmanın akla yatkın olması, besinin sofrada yenen miktarla sertleşmeyi düzelttiğini göstermez. Bir çalışmada dört soruya bakılır:

• Kaç kişide denendi? Birkaç on kişilik çalışmalar yalnızca ön fikir verir.
• Karşılaştırma grubu var mı? Plasebo grubu yoksa düzelmenin kaynağı bilinemez.
• Ne verildi? Besinin kendisi mi, yoksa içindeki bir maddenin yoğun hali mi?
• Ne ölçüldü, ne kadar sürdü? Birkaç haftalık anket puanı, kalıcı bir düzelmeyi göstermez.

Karpuz sertleşmeye iyi gelir mi?

Karpuz iddiası sitrüline dayanır. İtalya'da yapılan bir çalışmada hafif sertleşme sorunu olan 24 erkek önce bir ay plasebo, ardından bir ay günde 1,5 gram sitrülin aldı. Sertlik derecesi 3'ten 4'e, yani normale çıkanlar plasebo döneminde 2 kişi (%8,3), sitrülin döneminde 12 kişiydi (%50). Yazarlar etkinin reçeteli sertleşme ilaçlarına göre daha zayıf olduğunu da belirtir. Bu sonucu karpuza taşımadan önce üç nokta önemlidir:

• Verilen karpuz değildi: Katılımcılar saf sitrülin aldı; karpuz yiyen bir grup yoktu.
• Miktar: Bir analizde karpuzun yenen kısmında, taze ağırlıkla kilosunda yaklaşık 1,9 gram sitrülin ölçüldü. Çalışmadaki günlük miktar kabaca 800 gram karpuz içine denk gelir ve bir ay boyunca her gün yenmesi gerekir. Bu kadar karpuz şeker ve kalori alımını da yükseltir.
• Tasarım: Çalışma tek kördü, herkes önce plasebo, sonra sitrülin aldı ve izlem bir ayla sınırlıydı. Böyle bir düzende beklentinin etkisi ayrılamaz.

Eldeki veri, karpuz yemenin sertleşme sorununu düzelttiğini göstermez.

Nar suyu için çalışma ne buldu?

Nar suyu, bu besinler arasında plasebo kontrollü ve çift kör bir çalışmayla sınanmış olanıdır. ABD'de hafif ve orta düzeyde sertleşme sorunu olan 53 erkek çapraz tasarımla izlendi: 4 hafta bir içecek, 2 haftalık aradan sonra 4 hafta diğer içecek verildi. Genel değerlendirme anketinde düzelme bildiren 42 kişinin 25'i bunu nar suyu döneminin ardından bildirdi.

Fark istatistiksel anlamlılığa ulaşmadı (p=0,058). Yazarlar çalışmayı pilot olarak tanımlar. Tasarımı en sağlam olan besin çalışması bile “nar suyu sertleşmeyi düzeltir” demeye yetmemiştir.

Antep fıstığı çalışması neyi gösterdi, neyi göstermedi?

Bu çalışma Ankara'da yapıldı. En az 12 aydır sertleşme bozukluğu olan 17 evli erkek, 3 hafta boyunca günde 100 gram Antep fıstığı yedi. Uluslararası Sertleşme İşlevi Ölçeği (IIEF) toplam puanı ortalama 36'dan 54,2'ye çıktı; kolesterol değerleri de iyileşti.

Yorumu sınırlayan noktalar şunlardır:

• Kontrol grubu yoktu: Aynı erkekler diyetten önce ve sonra ölçüldü. Düzelmenin ne kadarının fıstığa, ne kadarının beklentiye bağlı olduğu bilinemez.
• Küçük ve kısa: 17 kişi ve 3 hafta, kalıcılık hakkında bilgi vermez.
• Miktar bir öneri değildir: Günde 100 gram, çalışmanın tarifidir. Antep fıstığı yağ oranı yüksek, kalorisi yoğun bir besindir; bu miktarın sürekli yenmesi kilo artışına katkıda bulunabilir.

Sonuç bir ön gözlemdir, tedavi kanıtı değildir.

Ceviz, badem ve fındık sertleşmeyi güçlendirir mi?

Kuruyemiş için kontrollü veri İspanya'daki FERTINUTS çalışmasından gelir. 18–35 yaş arasındaki 83 sağlıklı erkeğin 43'ü, 14 hafta boyunca alışılmış beslenmesine günde 60 gram ceviz, badem ve fındık karışımı ekledi; 40 kişilik kontrol grubu kuruyemiş yemedi. Kuruyemiş grubunda orgazm işlevi ve cinsel istek puanları kontrol grubuna göre arttı. Sertleşme işlevi puanında ise gruplar arasında anlamlı fark bulunmadı; kandaki nitrik oksit düzeyi de değişmedi.

Katılımcılar sertleşme sorunu olmayan genç erkeklerdi ve bu, çalışmanın ikincil bir analiziydi; araştırma kısmen bir kuruyemiş sektörü kuruluşunca desteklenmişti. Yazarlar da sonuçların sertleşme bozukluğu olan erkeklere genellenemeyeceğini belirtir. Buradaki 60 gram da öneri değil, çalışmanın tarifidir.

Tek besin yerine beslenme düzenine bakınca ne görülüyor?

Tek besinden genel beslenme düzenine geçildiğinde kanıt güçlenir:

• Meyve tüketimi: ABD'de 25.096 erkek sağlık çalışanının izlendiği çalışmada 10 yılda katılımcıların %35,6'sı sertleşme sorunu bildirdi. Meyve tüketimi yüksek olanlarda risk %14 daha düşüktü.
• Akdeniz tipi beslenme puanı: Aynı topluluktan 21.469 erkeğin incelemesinde, bu puanı en yüksek olan 60 yaş altı erkeklerde risk, en düşük gruba göre yaklaşık %22 daha azdı.
• Müdahale verisi: İtalya'da metabolik sendromu ve sertleşme bozukluğu olan 65 erkeğin 35'i Akdeniz tipi beslenme, 30'u kontrol diyeti uyguladı. 2 yıl sonra sertleşme puanı normal sınıra ulaşanlar ilk grupta 13, kontrol grubunda 2 kişiydi.

İlk iki çalışma gözlemseldir; iyi beslenen erkekler başka açılardan da farklı olabileceğinden neden sonuç ilişkisini kanıtlamaz. Üçüncüsü küçüktür. Yine de yön aynıdır: Sebze, meyve, tam tahıl, baklagil, kuruyemiş ve zeytinyağı ağırlıklı bir düzen. Karpuz, nar ve fıstık bu düzenin içinde yer alabilir; tek başına bir tedavi olarak değil.

Kilo vermek ve hareket etmek ne kadar fark yaratır?

İtalya'da yapılan bir çalışmada sertleşme bozukluğu olan, şeker hastalığı ve yüksek tansiyonu bulunmayan 35–55 yaşlarındaki 110 obez erkek iki gruba ayrıldı. 55 kişiye kalori alımını azaltmak ve hareketi artırmak için ayrıntılı danışmanlık, diğer 55 kişiye genel bilgi verildi.

2 yılın sonunda danışmanlık grubunda beden kitle indeksi ortalama 36,9'dan 31,2'ye indi, haftalık hareket süresi 48 dakikadan 195 dakikaya çıktı. Sertleşme puanı bu grupta 13,9'dan 17'ye yükseldi, diğer grupta değişmedi. Sertleşme işlevi normal sınıra dönenler danışmanlık grubunda 17 kişi (yaklaşık %31), kontrol grubunda 3 kişiydi.

Kalıcı kilo kaybı ve düzenli hareket, bu erkeklerin yaklaşık üçte birinde işlevi normale döndürmüştür; geri kalanında tek başına yetmemiştir. Avrupa Üroloji Derneği (EAU) kılavuzu da yaşam tarzı değişikliğinin ve risk etkenlerinin düzeltilmesinin, sertleşme tedavisinden önce ya da tedaviyle birlikte başlatılmasını önerir.

Besine güvenip beklemek neden sakıncalı olabilir?

Besin videolarının asıl bedeli kaybedilen zamandır. Sertleşme sorunu çoğu zaman damar sağlığı, şeker hastalığı, hormonlar, kullanılan ilaçlar ya da kaygıyla ilgili bir nedenin işaretidir. İtalya'da kalp damar hastalığı anjiyografiyle gösterilmiş 300 hastanın 147'sinde sertleşme bozukluğu saptandı. Bu 147 hastanın %67'si sertleşme sorununun kalp yakınmalarından önce başladığını bildirdi; aradaki süre ortalama 38,8 aydı. Veri tek merkezden gelir, hasta anlatımına dayanır.

Aylarca karpuz ya da fıstıkla beklemek, kan şekeri, tansiyon ve kolesterol ölçümlerinin yapılmasını geciktirebilir. Sertleşme bozukluğu ile kalp-damar hastalığı ilişkisi sitemizde ayrı bir yazıda ele alınmıştır. “Bitkisel” diye satılan macun ve kapsüllerin riskleri ile reçeteli sertleşme ilaçlarının nasıl çalıştığı da ayrı yazıların konusudur.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda üroloji ve androloji değerlendirmesi önerilir:

• Sertleşme sorunu birkaç aydır sürüyor ya da giderek artıyorsa
• Soruna şeker hastalığı, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, sigara kullanımı ya da fazla kilo eşlik ediyorsa
• Ailede erken yaşta kalp-damar hastalığı öyküsü varsa
• Cinsel istekte ya da sabah sertleşmelerinde belirgin azalma fark edildiyse
• Beslenme ve hareket düzenindeki değişikliğe karşın sorun sürüyorsa
• İçeriği bilinmeyen bir cinsel güç ürünü kullanıldıysa
• Eforla gelen göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da çarpıntı varsa (süren göğüs ağrısında beklemeden 112 ya da acil servis)

Karpuz, nar, Antep fıstığı ve kuruyemiş için eldeki çalışmalar küçük, kısa ya da kontrolsüzdür; hiçbiri bu besinlerin sertleşme sorununu tedavi ettiğini göstermez. Daha güçlü kanıt genel beslenme düzeni, kilo ve hareketle ilgilidir ve bu adımlar değerlendirmenin yerini tutmaz. Doç. Dr. Zülfü Sertkaya, üroloji ve androloji alanında İstanbul'da hizmet vermektedir; sertleşme bozukluğu değerlendirmesi kişiye özel ve gizlilik esasıyla yürütülür.

Sık Sorulan Sorular